Να κάνω τους γονείς μου υπερήφανους

"Το δώρο είναι η στοργή και η ασφάλεια. Το αντίτιμο κάποιες φορές είναι ο ίδιος ο εαυτός σου», εξηγεί η κ. Τσαλίκογλου. ”Θα σε φροντίζουμε και θα σε αγαπάμε όσο μας είσαι αρεστός”. Αρεστός όμως σημαίνει να είσαι αυτό που θέλουμε εμείς να είσαι. Όχι μόνο να κάνεις αυτό που θέλουμε, άλλα και να είσαι αυτό που θέλουμε. Έτσι, ένας ψευδής εαυτός (false self) εκκολάπτεται μέσα στους κόλπους μιας τέτοιας οικογένειας και ετοιμάζεται να διαγράψει μια πορεία γραμμένη από άλλους. Δεν διστάζω να πω ότι με μια έννοια η ελληνική οικογένεια -μιας και γι’ αυτήν μιλάμε- δεν αγαπά το παιδί της. Ή μάλλον, δεν αφήνει το παιδί της να αγαπήσει τον εαυτό του. Γιατί, τι σημαίνει "με αγαπώ"; Σημαίνει μαθαίνω μια αλήθεια για τον εαυτό μου. Μαθαίνω, όχι ποιος είμαι, αλλά –κυρίως- ποιος μπορώ να γίνομαι. Είναι δηλαδή μια ανοιχτή στο μέλλον διαδικασία. Δεν έχει τίποτα το περίκλειστο και το παγιωμένο. Με αυτή την έννοια, υπάρχουν οικογένειες που, παρά τα επιφαινόμενα και τις καταστροφικές ρητορείες του τύπου ”εμείς θυσιαζόμαστε για σένα”, ”δίνουμε τη ζωή μας”, δεν αγαπούν το παιδί τους. Αγαπούν ένα προδιαμορφωμένο από εκείνες πλάσμα. Αγαπούν ένα παιδί τρόπαιο, που θα καταφέρει ότι δεν κατάφερε ο γονιός του. Αγαπούν ένα παιδί που θα γίνει η ζωή που δεν έζησε ο γονιός του».

Για να πλάσεις παιδιά πρέπει πρώτα να πλάσεις τον εαυτό σου

"Μην κάνεις παιδιά μέχρι να είσαι έτοιμος 

να γίνεις δημιουργός και να γεμίσεις τον κόσμο δημιουργούς"

Είναι λάθος να γεννήσεις παιδιά από ανάγκη, 

λάθος να χρησιμοποιήσεις ένα παιδί για να ανακουφίσεις τη μοναξιά,

λάθος να δώσεις σκοπό στη ζωή σου φτιάχνοντας άλλο ένα αντίγραφο του εαυτού σου.

I. D. Yalom

"Μία στον ποπό για να μάθει!"

Έμαθε. Να μη σε εμπιστεύεται. Και έπαθε… τα παρακάτω:

(Από έρευνες σε παιδιά που δέχονταν ξυλιές στον ποπό με συχνότητα μια φορά το μήνα)
1. Μικρότερη εγκεφαλική μάζα από όση θα μπορούσε να έχει.

2. Αυξήθηκαν οι πιθανότητες να εμφανίσει καρκίνο διαφόρων μορφών λόγω της   

    εκχεόμενης κορτιζόλης από τον εγκέφαλο τη στιγμή του χτυπήματος και αργότερα. 

3. Αυξήθηκαν οι πιθανότητες να γίνει παχύσαρκο.

4. Αυξήθηκε η επιθετικότητά του.

5. Αυξήθηκαν οι πιθανότητες να εμφανίσει συναισθηματικές και αγχώδεις διαταραχές ως 

    ενήλικας.

6. Πιθανώς να οδηγηθεί σε αλεξιθυμία (απώθηση συναισθήματος, οδηγεί σε 

    ψυχοσωματικά).

7.Εμποδίστηκε η άρτια ανάπτυξη του προμετωπιαίου λοβού, που σχηματίζεται ως τα 

   τέσσερα, στερώντας από το παιδί την ικανότηταγια αυτορρύθμιση, προσδιορισμό και 

   εξωτερίκευση των συναισθημάτων του. Η ζημιά που γίνεται στον προμετωπιαίο λοβό 

   είναι μη ανάστρεψιμη.

Με Νομικούς όρους:

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας προειδοποιεί ενάντι στη χρήση της σωματικής τιμωρίας (smacking/spanking, στα ελληνικά ‘ξυλιά’).Δεν υπάρχει ούτε μία έρευνα στον κόσμο που να επιβεβαιώνει την υποτιθέμενη ‘αποτελεσματικότητα’ της σωματικής τιμωρίας. Εν αντιθέσει, η κατάφορη απόρριψή της ως αντιπαιδαγωγικό και κακοποιητικό μέσο πειθαρχίας έρχεται σε ομοφωνία. Η ιδέα ότι το παιδί είναι μία άμορφη μάζα που πρέπει να σμιλευτεί με στέρηση και αυστηρότητα απορρέει από αβασάνιστες, κληροδοτημένες απόψεις παλαιότερων γενιών, και είναι διαμετρικά ασύμβατη με τη Θεωρία του Νου, και τα επιστημονικά πορίσματα.Για τους παραπάνω λόγους, η επιβολή σωματικού πόνου από τον γονιό σε οποιαδήποτε μορφή (χτύπημα στα οπίσθια, τράβηγμα αυτιών ή μαλλιών κτλ),απαγορεύεται πλέον σύμφωνα με το άρθρο 4 του Ν. 3500/06.

Θα πεις… ‘Κι εμείς που φάγαμε μία τι πάθαμε;’ Η πλειοψηφία ένα ή περισσότερα από τα προαναφερθέντα. Όσοι κατάφεραν να εξελιχθούν σε συναισθηματικά ώριμους ανθρώπους με γνώμονα τον σεβασμό τη συνύπαρξη, τα κατάφεραν παρά το ξύλο, όχι χάρη σε αυτό.

Και τι να κάνω;

- Κάθε φορά που ζητάει επίμονα κάτι δεν ξέρει άλλο τρόπο να το κάνει. Βοήθησέ το να εκφραστεί. Θα μάθει να χρησιμοποιεί πιο αποτελεσματικά το μυαλό του.
- Προστάτευσε το παιδί σου από τον ίδιο σου το θυμό. Αν νομίζεις ότι δεν αντέχεις εκείνη τη στιγμή απομακρύνσου από το χώρο.

-Γίνε για το παιδί σου το πρότυπό του. Φέρσου του όπως κι εκείνο θα ήθελες να σου φερθεί μεγαλώνοντας.

-Κάθε φορά που του εξηγείς αντί να το μαλώνεις, το βοηθάς να έρθει σε επαφή με τα συναισθήματά του.

-Είναι σημαντικό το παιδί σου να ξέρει ότι αποδέχεσαι όλα του τα συναισθήματα, ακόμη και τα δύσκολα.

-Νομίζεις ότι σε καταλαβαίνει σαν ένας μικρός ενήλικας; Όχι. Ο εγκέφαλός του δεν είναι ακόμη πλήρως διαμορφωμένος. Σε χρειάζεται για να τον διαμορφώσει πλήρως και με υγεία. Αργότερα θα θαυμάζεις τον τρόπο που θα χειρίζεται δύσκολες καταστάσεις.

-Μπες στη θέση του. Η αγάπη και η ενσυναίσθηση προτείνονται παγκοσμίως ως τα καλύτερα μέσα διαπαιδαγώγησης.

-Μπορεί κάποιες φορές να φαίνεται δύσκολο αλλά ακούγοντας το παιδί σου με αγάπη και αποδοχή, του δίνεις τα εφόδια ώστε να πραγματώνει όλες του τις δυνατότητες.. να εξελίσσεται στον καλύτερο εαυτό του!

-Δε χρειάζεσαι κανένα νόμο να σου πει ότι τα χέρια σου είναι για να χαϊδεύουν και να προστατεύουν το παιδί σου. Η φωνή σου για να το συντροφεύει και να το ανακουφίζει.

Καλό ταξίδι σε ένα κόσμο που κι εσύ στερήθηκες: ένα κόσμο χωρίς βία.

(Σύνταξη και επιμέλεια κειμένου Λ. Βαρότσις & Δ. Μαρινάκη για τις ομάδες "Ενσυναίσθηση" & "Έλληνες γονείς ενάντια στη σωματική και ψυχολογική βία", Δεκ. 2014)

Όσο θα σε αγαπήσεις, τόσο θα αγαπηθείς

Αγάπη, σεβασμός, αφοσίωση, εκτίμηση είναι μερικές μόνο από τις πάρα πολλές προσδοκίες που έχουμε από τη σχέση μας με τους άλλους ανθρώπους. Περιμένουμε από τους άλλους να μας αγαπήσουν, να μας σεβαστούν, να εκτιμήσουν την προσφορά μας και την αφοσίωση μας και πολλές φορές ματαιωνόμαστε όταν δεν το βιώνουμε. Αρκετές φορές διαπιστώνουμε ότι δίνουμε πολλά και παίρνουμε ελάχιστα ψίχουλα πίσω. Έχουμε αναρωτηθεί τι μπορεί να φταίει;

Αν προσπαθήσουμε να πάρουμε μια μικρή “απόσταση” και να δούμε πιο εποπτικά τον εαυτό μας και τη συμπεριφορά μας, ίσως διαπιστώσουμε ότι δίνουμε πάρα πολλά, όπως χρόνο, δυνάμεις, ενέργεια χωρίς να βάζουμε όρια στον εαυτό μας. Αναγνωρίζουμε όμως τα όρια μας ή έχουμε πέσει στην παγίδα του να φοράμε την μπέρτα του σούπερ-ήρωα; Πολλές φορές αυτό που μας κάνει να μην αναγνωρίζουμε τα όρια μας ή να τα αναγνωρίζουμε, αλλά να τα προσπερνάμε, είναι επειδή έχουμε “μάθει” από την πατρική μας οικογένεια, ότι η καλή μαμά, ο καλός μπαμπάς, ο/η καλός/ή σύζυγος, τα δίνει όλα χωρίς να αρνείται. Αν δεν λειτουργούμε έτσι, τότε δεν είμαστε αρκετά καλοί για να μας αγαπήσουν οι γύρω μας.

Είναι ένα μοτίβο που επαναλαμβάνεται και διαιωνίζεται από γενιά σε γενιά, μέχρι να βρεθεί κάποιο μέλος της οικογένειας και να αντισταθεί σε αυτόν τον ρόλο, ώστε να σπάσει ο φαύλος κύκλος. Αυτό το μέλος της οικογένειας που θα έχει κάνει ένα βήμα προς την αλλαγή, θα “διδάξει” και τις επόμενες γενιές το διαφορετικό. Θα “διδάξει” ότι η αγάπη των οικείων μας είναι αδιαπραγμάτευτη και δεν είναι ποτέ υπό όρους. Όμως για να τα καταφέρει ένα τέτοιο μέλος μιας τέτοιας οικογένειας να κάνει κάτι διαφορετικό, θα πρέπει να βρεθεί κάποιος άλλος, γιαγιά, παππούς, θείος, ο οποίος θα του φωτίσει ένα διαφορετικό δρόμο ή θα πρέπει να κάνει ριζικές αλλαγές δουλεύοντας με τον εαυτό του σε επίπεδο προσωπικής ανάπτυξης, ώστε να μάθει να περπατάει στον δρόμο του “αγαπάω τον εαυτό μου”. Γιατί μόνο αν αγαπάμε τον εαυτό μας θα μας αγαπήσουν και οι άνθρωποι γύρω μας.

Τι σημαίνει όμως αγαπάω τον εαυτό μου; Το ακούμε πολύ συχνά σε θεωρητικό επίπεδο από διάφορους ειδικούς, αλλά όταν έρχεται η ώρα να το κάνουμε πράξη, δυσκολευόμαστε πολύ. Αγαπάω τον εαυτό μου σημαίνει αρχικά βάζω προτεραιότητα εμένα και τις ανάγκες μου. Δεν το κάνω με εγωιστικό τρόπο για να ικανοποιήσω εμένα και να παραμελήσω τους δικούς μου ανθρώπους. Το κάνω έτσι, ώστε αν είμαι εγώ καλά ψυχικά και σωματικά να μπορώ να βοηθήσω και τους ανθρώπους που αγαπώ και στηρίζονται επάνω μου. Μαθαίνω να ακούω το σώμα μου και να σέβομαι τα όρια του χωρίς να τα υποτιμώ ή να τα προσπερνώ. Μαθαίνω να εκτιμώ και να υπολογίζω την σκέψη μου και την κρίση μου και να μην ακυρώνω τα συναισθήματα και τις σωματικές μου αισθήσεις, γιατί το σώμα μου ποτέ δεν κάνει λάθος.

Πόσο δύσκολο είναι να αγαπήσουμε τον εαυτό μας τη στιγμή που γαλουχηθήκαμε με άλλα πρότυπα και έχουμε μάθει πως όποιος δίνει προτεραιότητα στον εαυτό του και ικανοποιεί τις ανάγκες του φέρνει και την ταμπέλα του εγωιστή; Αρκετά δύσκολο είναι, αλλά αξίζει να προσπαθήσουμε να αγαπήσουμε τον εαυτό μας, ώστε να αλλάξουμε τον τρόπο που σχετιζόμαστε με τους άλλους ανθρώπους, αλλά και να αποτελέσουμε ένα άλλο πρότυπο για τα παιδιά μας. Ένα πρότυπο που δεν θα επαναλάβει το ίδιο μοτίβο!

Κρητικού Μαρίνα

Ψυχολόγος Υγείας/ Συστημική-Οικογενειακή Σύμβουλος

Ο κανόνας του «3-6-9-12» για τα παιδιά και την οθόνη

Ο Serge Tisseron είναι γάλλος ψυχαναλυτής-ψυχίατρος, από τους πιο γνωστούς στη χώρα του. Δίνει κατευθύνσεις έρευνας στο πανεπιστήμιο University Paris 7 Denis Diderot. Μελετά τις σχέσεις των νέων με τις νέες τεχνολογίες, τις παρανοήσεις ανάμεσα στους ενήλικες και την επόμενη γενιά, και τις επιπτώσεις της τεχνολογίας της πληροφορίας στους νέους ανθρώπους. Το 2008 ανέπτυξε τον κανόνα «3-6-9-12», που σημαίνει, «όχι τηλεόραση πριν από τα τρία χρόνια, όχι παιχνίδια σε κονσόλα πριν από τα έξι, καθόλου internet πριν από τα εννέα χρόνια, και καθόλου κοινωνικά μέσα πριν από τα 12». Το 2011 η Γαλλική Ένωση Παιδιάτρων αποδέχτηκε την πρόταση.

Ο ίδιος λέει ότι ανέπτυξε τον κανόνα με σκοπό να ανοίξει τη δημόσια συζήτηση για τις οθόνες. Επικοινωνήσαμε με τον Serge Tisseron για να μας εξηγήσει την άποψή του για μια σχέση που γεμίζει ερωτήματα τους γονείς: τη σχέση παιδιού-οθόνης.

-Ο κανόνας σας του «3-6-9-12», λέει,  «καθόλου τηλεόραση πριν την ηλικία των τριών». Γιατί αυτό;

Όλες οι έρευνες που έχουν γίνει για τα μικρά παιδιά  και την τηλεόραση έχουν δείξει ότι η τηλεόραση δεν ωφελεί τα παιδιά πριν από την ηλικία των τριών. Φυσικά, ένας γονιός μπορεί να παρακολουθεί ένα πρόγραμμα για δέκα λεπτά μαζί με ένα μικρό παιδί, αν αυτή είναι μια ευκαιρία να περάσουν κάποιο ποιοτικό χρόνο μαζί. Όμως, πριν από από την ηλικία των τριών, είναι η σχέση που έχει σημασία, όχι η οθόνη. Το πρόβλημα είναι ότι συνήθως η τηλεόραση μένει ανοιχτή μόνιμα, και τα μικρά παιδιά ζουν με αυτή. Αλλά η έρευνα έχει δείξει ότι αυτό βλάπτει την ανάπτυξή τους. Τα μωρά έχουν πράγματι την ανάγκη να διαμορφώσουν τις ικανότητες προσοχής και συγκέντρωσης, και δε μπορούν να το κάνουν σε ένα περιβάλλον θορυβώδες όπως αυτό που δημιουργεί η τηλεόραση. Το ραδιόφωνο είναι λιγότερο ενοχλητικό για αυτά, επειδή εναλλάσσει συζητήσεις και αρμονικές μουσικές. Η τηλεόραση, όμως, είναι γεμάτη από βίαιους θορύβους τους οποίους τα μωρά δε μπορούν να καταλάβουν, και οι οποίοι τα εμποδίζουν να μάθουν να συγκεντρώνονται. Οι γονείς έχουν την τάση να υποτιμούν το πόσο σοβαρές είναι οι συνέπειες  των ψηφιακών εργαλείων στο μικρό παιδί, και να υπερεκτιμούν τη βαρύτητα των προβλημάτων που προκαλούνται από τη χρήση των ίδιων ψηφιακών εργαλείων στην εφηβεία, ενώ πρόκειται γενικά  για την περίοδο κατά την οποία αποκτώνται αυτόματα αντανακλαστικά που είναι απαραίτητα για τη χρήση τους.

-Στις μέρες μας, με τους γονείς να δουλεύουν σκληρά -και σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες χωρίς υποστηρικτικές κοινωνικές δομές –  πόσο εύκολο είναι για αυτούς να βρουν εναλλακτικές που θα κρατήσουν τα παιδιά μακριά από το να παίζουν βιντεοπαιχνίδια πριν από τα έξι τους, όπως προτείνετε;

Ο κανόνας «3-6-9-12»
Όχι τηλεόραση πριν από τα 3 χρόνια.
Όχι παιχνίδια σε κονσόλα πριν από τα 6.
Όχι internet πριν από τα 9.
Όχι social media πριν από τα 12. Ο κανόνας 3-6-9-12 που έχω προτείνει για να ορίσω τις ηλικίες των τριών, έξι, εννιά και δώδεκα, προτείνει στους γονείς να μη δίνουν στο παιδί ένα προσωπικό tablet ή μία προσωπική κονσόλα παιχνιδιού πριν από τα έξι χρόνια του. Μπορεί να παίζει με αυτές τις συσκευές, αλλά είναι προτιμότερο να χρησιμοποιούνται ως οικογενειακές συσκευές. Η πραγματικότητα επιβεβαιώνει ότι μόλις το παιδί γίνει ιδιοκτήτης των συσκευών αυτών, η χρήση τους γίνεται ανεξέλεγκτη. Επιπλέον, είναι καλύτερα να αποφεύγουμε να χρησιμοποιούμε αυτές τις συσκευές για να ηρεμήσουμε το παιδί, ή το βράδυ πριν κοιμηθεί, επειδή οι φωτεινές πηγές οι οποίες χρησιμοποιούνται διαταράσσουν τους ρυθμούς του ύπνου.

-Λέτε, επίσης, «όχι internet χωρίς επίβλεψη πριν από τα εννιά χρόνια». Αυτό σημαίνει ούτε παιχνίδια στο διαδίκτυο;

Από την ηλικία των εννιά και μετά, η πρόσβαση στο διαδίκτυο είναι ένα δικαίωμα. Αλλά είναι προτιμότερο τα παιδιά να παίρνουν συμβουλές και υποστήριξη. Κανείς δεν ξέρει ποτέ τι μπορεί να βρουν πληκτρολογώντας μια λέξη κλειδί. Ούτε τα κινούμενα σχέδια που βρίσκουμε στο internet είναι πάντα ασφαλή. Κάποια έχουν δεχτεί  hacking. Ξεκινούν σαν ένα κινούμενο σχέδιο, αλλά συνεχίζουν προωθώντας ναρκωτικά, ή δείχνουν πορνογραφικές εικόνες, και τελειώνουν σαν κινούμενο σχέδιο. Και οι πλατφόρμες των δωρεάν παιχνιδιών στο διαδίκτυο είναι πιθανό να περιέχουν πολλές διαφημίσεις για τα παιχνίδια τα οποία ξεκινούν δωρεάν, αλλά στη συνέχεια πρέπει γρήγορα να πληρώσεις αν θέλεις να γίνει το παιχνίδι ενδιαφέρον.

-Όταν λέτε «internet με επίβλεψη», τι ακριβώς εννοείτε; Ο γονιός πρέπει να μένει με το παιδί όλη την ώρα, ή απλώς να τσεκάρει τι γίνεται ανά διαστήματα;

«Internet με συνοδεία» δε σημαίνει να στεκόμαστε πίσω από το παιδί κάθε φορά που μπαίνει στο ίντερνετ, ούτε να παρακολουθούμε καθετί που κάνει, κοιτάζοντας το ιστορικό. Διαδίκτυο με επίβλεψη, σημαίνει δύο πράγματα. Το πρώτο είναι να προετοιμάσουμε το παιδί. Μεταξύ 6 και 9 χρόνων, πρέπει να του εξηγήσουμε τους τρεις βασικούς κανόνες του internet.

«-Ό, τι τοποθετείς εκεί μπορεί να γίνει «δημόσιο»

-Ό, τι τοποθετείς εκεί θα μείνει για πάντα

-Δεν πρέπει να πιστεύεις όλα όσα βρίσκεις»

Είναι σημαντικό μετά τα εννιά χρόνια να του μιλάμε για τη λογοκλοπή, για τη διαδικτυακή πορνογραφία και την διαδικτυακή παρενόχληση. Αλλά αυτό δεν αρκεί. Είναι εξίσου σημαντικό να οργανώνουμε την οικογενειακή ζωή με τέτοιο τρόπο ώστε να έχουμε χρόνο για ανταλλαγές. Και το πιο απλό για να το κάνουμε αυτό, είναι να απαγορεύσουμε την τηλεόραση, τα smartphones, τα tablets και τις εφημερίδες στο δείπνο, ώστε να δημιουργήσουμε ένα ανοιχτό περιβάλλον επικοινωνίας. Δε χρειάζεται να μιλάμε εκεί για αυτά που είδαμε στο διαδίκτυο, αλλά αν αυτός ο ανοιχτός χώρος υπάρχει, τα παιδιά θα βρουν την ευκαιρία να τον χρησιμοποιήσουν και να μιλήσουν αν έχουν συναντήσει κάποια προβληματικά πράγματα στο internet.

-Πόσες ώρες την ημέρα συμβουλεύετε τους γονείς να αφήνουν παιδιά προσχολικής ηλικίας να βλέπουν τηλεόραση; Πόσες ώρες την ημέρα λέτε σε γονείς μεγαλύτερων παιδιών να τα αφήνουν να «σερφάρουν» στο ίντερνετ, ή να παίζουν βιντεοπαιχνίδια; Πώς μπορεί ένας γονιός να «ελέγξει» την οθόνη;

Ένας «περιορισμός του χρόνου της οθόνης» είναι σημαντικός, αλλά είναι εξίσου σημαντικό να ενδιαφερόμαστε για το τι κάνουν τα παιδιά με τις οθόνες. Οι γονείς που είναι επικριτικοί απέναντι στις οθόνες, αγνοούν τις δημιουργικές χρήσεις και τις δυνατότητες κοινωνικοποίησης που προσφέρουν οι ψηφιακές συσκευές. Δυστυχώς, οι γονείς που δε βάζουν καθόλου όρια, έχουν ανάλογη άγνοια. Είναι προτιμότερο να σχεδιάζουμε σε εβδομαδιαία βάση παρά σε καθημερινή. Για παιδιά από 3 μέχρι 6 χρόνων, οι γονείς μπορούν να περάσουν προοδευτικά από τη μια ώρα στις δύο ώρες την εβδομάδα, με στόχο να φτάσουν στη συνέχεια προοδευτικά στις έξι ώρες την εβδομάδα μέχρι την ηλικία των 12 χρόνων. Ο στόχος είναι ο χρόνος ψυχαγωγίας μέσω της οθόνης να μην ξεπερνάει ποτέ τις δύο ώρες την ημέρα, όποια κι αν είναι η ηλικία. Λέω «ψυχαγωγική οθόνη», επειδή σε αυτή δε συμπεριλαμβάνω τον χρόνο που αφιερώνεται στις σχολικές δραστηριότητες. Αλλά και εκεί ακόμη, είναι διαφορετικό πράγμα να χρησιμοποιείς μια οθόνη μη διαδραστική και μη συνδεδεμένη όπως η τηλεόραση, είναι άλλο να χρησιμοποιείς μια συσκευή διαδραστική αλλά μη συνδεδεμένη όπως βιντεοπαιχνίδια off-line, και είναι διαφορετικό να χρησιμοποιείς ένα εργαλείο διαδραστικό και συνδεδεμένο, όπως τα παιχνίδια στο διαδίκτυο. Οι γονείς πρέπει να ενθαρρύνουν αυτές τις δραστηριότητες που συνδέονται με την οθόνη, οι οποίες είναι δημιουργικές και κοινωνικοποιούν. Και υπάρχει μια δραστηριότητα που συνδέεται με την οθόνη και πρέπει να ενθαρρύνεται σε κάθε ηλικία, χωρίς κανέναν περιορισμό: η ψηφιακή φωτογραφία και η επεξεργασία εικόνας.

-Γιατί στα παιδιά αρέσουν τόσο πολύ τα βιντεοπαιχνίδια;

Τα βιντεοπαιχνίδια είναι πραγματικά «ψηφιακά γλυκά» για τον εγκέφαλο. Ξέρετε ότι μας αρέσουν τα γλυκά επειδή είναι λιπαρά και ζαχαρώδη. Λοιπόν, αγαπάμε τα βιντεοπαιχνίδια επειδή κινητοποιούν τις απλές διανοητικές ικανότητες , επειδή προοδεύουμε μέσα από τη δοκιμή και το λάθος, επειδή τονώνουν την προσοχή μας κάθε στιγμή, επειδή ανταμειβόμαστε γενναιόδωρα όταν πετυχαίνουμε και ποτέ δεν τιμωρούμαστε όταν αποτυγχάνουμε. Όπως ακριβώς τα γλυκά δεν είναι αληθινό φαγητό, αλλά ευχαρίστηση, πολλά βιντεοπαιχνίδια δε συμβάλλουν στη νοητική ανάπτυξη, αλλά στην καθαρή ευχαρίστηση.

-Συμφωνείτε με την πρακτική πολλών γονιών να «χρησιμοποιούν» τον χρόνο σε βιντεοπαιχνίδια ή στην τηλεόραση ως «εργαλείο» για να τιμωρούν ή να επιβραβεύουν τα παιδιά; Το να λένε, για παράδειγμα, «αφού οι βαθμοί σου ήταν κακοί», ή «αφού συμπεριφέρθηκες άσχημα, θα δεις λιγότερη τηλεόραση αυτή την εβδομάδα και θα παίξεις λιγότερο στην κονσόλα σου»;

Ναι, όλοι οι γονείς χρησιμοποιούν αυτό το είδος τιμωρίας. Και πάλι, όμως, κάνουν λάθος, επειδή δε δίνουν σημασία στο τι παρακολουθούν τα παιδιά ή στο τι είδους παιχνίδια παίζουν. Οι γονείς θα έπρεπε να λένε: «Είσαι τιμωρημένος, δε θα δεις τη συγκεκριμένη εκπομπή στην τηλεόραση, αλλά θα κρατήσεις τον χρόνο που έχεις για βιντεοπαιχνίδια», ή το αντίθετο. Ο χρόνος της οθόνης πρέπει πάντα να έχει να κάνει με το τι βλέπει το παιδί σε αυτή, τι κάνει σε αυτή, και ποιον συναντά εκεί.

-Αν δεχτούμε αυτό που έχετε πει, ότι οι έφηβοι «αναζητούν εναλλακτικές ταυτότητες, κρύβοντας την εμφάνισή τους από αυτούς που συναντούν», πώς μπορούν να προστατευτούν; Και τι συμβαίνει με τον διαδικτυακό εκφοβισμό; Πιστεύετε ότι εξαπλώνεται τόσο πολύ όσο λένε τα μέσα ενημέρωσης, ή το φαινόμενο διογκώνεται;

Τα παιδιά πρέπει να είναι ενήμερα για το τι σημαίνει εκφοβισμός από τη νηπιακή ηλικία. Και πρέπει να τους μιλήσουμε για τον διαδικτυακό εκφοβισμό στα 7 τους χρόνια. Τίποτα, όμως, δεν αποδεικνύει ότι η παρενόχληση είναι σήμερα σε χειρότερα επίπεδα σε σχέση με παλαιότερα. Το πρόβλημα είναι ότι, με το διαδίκτυο, μπορεί να «βρει» το εκφοβισμένο παιδί παντού, οποιαδήποτε ώρα, μέρα και νύχτα. Αλλά πρέπει, επίσης, να εξηγήσουμε στα παιδιά ότι το να προωθήσουν μια προσβολή μία φορά, σημαίνει συμμετοχή στην παρενόχληση.

-Δημοσιεύτηκε πρόσφατα μια παγκόσμια μελέτη για τα αποτελέσματα της χρήσης υπολογιστών στα σχολεία, σύμφωνα με την οποία, οι μαθητές που χρησιμοποιούν tablets και υπολογιστές πολύ συχνά, έχουν χειρότερες επιδόσεις από αυτούς που κάνουν μια πιο ήπια χρήση τους. Πιστεύετε ότι η τάση στην εκπαίδευση να επικεντρώνεται σε «ψηφιακές και επαγγελματικές δεξιότητες», είναι σε λάθος κατεύθυνση;

Προσωπικά, λέω πάντα ότι το επείγον είναι να προσαρμόσουμε τις μεθόδους διδασκαλίας στους καινούριους τρόπους με τους οποίους τα παιδιά υπάρχουν στον κόσμο, σε σύνδεση με την ψηφιακή κουλτούρα στην οποία ζουν, και αυτό ξεκινά από το να δημιουργούμε νέες δυνατότητες μάθησης, με ή χωρίς ψηφιακά εργαλεία. Αυτοί που πιστεύουν ότι το να προσαρμόσουμε τον τρόπο διδασκαλίας στην ψηφιακή εποχή, σημαίνει να εισάγουμε ψηφιακά εργαλεία στο σχολείο, κάνουν λάθος. Όσον αφορά τα αποτελέσματα στα οποία αναφέρεστε,  πρέπει να λάβουμε υπόψη και την εποπτεία. Τα ψηφιακά εργαλεία επιτρέπουν να λάβουμε υπόψη την ιδιαιτερότητα του κάθε μαθητή μέσα σε υπερφορτωμένες τάξεις. Αν υπήρχαν τρεις φορές περισσότεροι εκπαιδευτικοί, αυτή η ερώτηση θα είχε προφανώς απαντηθεί διαφορετικά και σίγουρα με καλύτερο τρόπο.

-Έχω διαβάσει κάτι που έχετε πει -και βρίσκω πραγματικά ενδιαφέρον-, ότι τα παιδιά ωφελούνται περισσότερο όταν μοιράζονται την οθόνη παρά όταν τη χρησιμοποιούν ατομικά. Εννοείτε να μοιράζονται την οθόνη στο σχολείο, όταν παίζουν βιντεοπαιχνίδια, ή σε κάθε δραστηριότητα που περιλαμβάνει μια οθόνη; Γιατί είναι καλύτερα να μοιράζονται;

Για να ανακαλύψουμε τις δικές μας ιδέες, να τις ξεκαθαρίσουμε, να τις προσδιορίσουμε, είναι προτιμότερο να μην είμαστε συνδεδεμένοι. Και για να αποφύγουμε να είμαστε συνδεδεμένοι, τίποτα δεν είναι καλύτερο από το χαρτί και το μολύβι. Από την άλλη, το ίντερνετ είναι αναντικατάστατο για να ξέρουμε αυτά που σκέφτονται οι άλλοι. Θα ήταν καλύτερα να εισάγουμε τα ψηφιακά εργαλεία στο σχολείο μόνο ως εργαλεία ομαδικής, συνεργατικής δουλειάς.

-Και μια εκτίμησή σας. Πώς πιστεύετε ότι θα είναι η γενιά των σημερινών παιδιών όταν μεγαλώσουν;

Τα παιδιά μας δεν είναι όπως ήμασταν εμείς στην ηλικία τους, και δε θα γίνουν ενήλικες σαν εμάς. Αυτό που μπορούμε να ελπίζουμε για αυτά, είναι να αναπτύξουν σήμερα μια τέτοια πλαστικότητα που θα τα βοηθήσει να αντιμετωπίσουν κάθε ανακατάταξη αύριο.

Μάχη Μαργαρίτη

Τι είναι και πώς παίζεται το αγαπητικό παιχνίδι

Κανένα παιδί που νιώθει αγαπητό και αποδεκτό από τους γονείς του δεν είναι δυστυχισμένο, γιατί δεν πήρε το τελευταίο ηλεκτρονικό παιχνίδι. Αυτό που γεμίζει θυμό τα παιδιά είναι η απογοήτευση που νιώθουν, όταν συνειδητοποιούν ότι μόνο αυτό μπορούμε να τους δώσουμε.

Κι αυτό δεν έχει τέλος. Έχει την απαρχή μιας νευρωτικής ζωής, γεμάτη κενό, ανηδονία, θυμό και μοναξιά. Γιατί ποτέ και τίποτα δε θα είναι αρκετό για να γεμίσει εκείνο το κενό. 

Χαρείτε τη συντροφιά τους αυτές τις μέρες, κυλιστείτε μαζί τους στα πατώματα, στους αγρούς, στο κοντινό πάρκο, κάπου, οπουδήποτε. Κάντε τρέλες μαζί και δείξτε τους εσείς τι σημαίνει εκείνο το είδος της χαράς που νιώθεις, όταν είμαστε μαζί, όταν μοιραζόμαστε, νοιαζόμαστε και για τη χαρά του άλλου, όχι μόνο τη δική μας.

Μη δοκιμάστε το παραπάνω με τους εφήβους. Δεν είναι πλέον τα παιδάκια που τα «σέρναμε» στις μεγάλες εορταστικές παρέες μας, ήθελαν δεν ήθελαν. Αφήστε τους εφήβους στην αμφιθυμία τους. Αντέξτε την αμφιθυμία τους, που έτσι κι αλλιώς τούς γεννά ήδη το σώμα τους, ένα σώμα που αλλάζει μέρα με την ημέρα, που τους ενοχλεί, τους αναστατώνει, που προσπαθούν να το κρύψουν ή να το στολίσουν, με αλλοπρόσαλλο πολλές φορές τρόπο, μήπως έτσι καταφέρουν και το ελέγξουν. Ξεχάστε λίγο τις προστακτικές, φάε-κοιμήσου-πλύσου-διάβασε-ξύπνα «ήρθε η θεία να της πεις ένα γεια». Αφήστε τους λίγο ήσυχους και βρείτε εκείνη την αναγκαία αγαπητική απόσταση του «κοντά και μακριά». Μια απόσταση που στο κατω-κάτω χρειαζόμαστε κι εμείς. Όλοι. Το μαζί θέλει και λίγο χώρια.

Πηγή: Ελισάβετ Παντελίδου

Υπεύθυνη Συμβουλευτικού Σταθμού Νέων Δ.Ε Γ΄Αθήνας

Ανάπτυξη νοητικών λειτουργιών και Εκπαίδευση

Οι σύγχρονες έρευνες για την επεξεργασία πληροφοριών, τον τρόπο αποθήκευσης και το χειρισμό των δεδομένων δείχνουν ότι ο εγκέφαλος είναι ένας πολυεπίπεδος κόσμος από αλληλοεξαρτώμενες νευρολογικές συνδέσεις.

Αν και η φύση και η γενετική κληρονομιά προσδιορίζουν σε μεγάλο βαθμό τη νοημοσύνη και τις ικανότητες ενός ατόμου, είναι σίγουρο ότι η σχολική εκπαίδευση μπορεί να επηρεάσει καθοριστικά τους ρυθμούς και το βαθμό ανάπτυξης των νοητικών λειτουργιών όπως η αντίληψη, η προσοχή, η μνήμη, η γλώσσα και η σκέψη καθώς και πιο σύνθετων νοητικών διεργασιών όπως η μάθηση, η λύση προβλημάτων και η διαλογιστική.

Τα στάδια της ανάπτυξης του εγκεφάλου λαμβάνονται υπόψιν κατά την κατασκευή εκπαιδευτικών προγραμμάτων ώστε να μην υπάρχει αναντιστοιχία μεταξύ ανάπτυξης και εκπαιδευτικής προσδοκίας. Είναι πλέον ξεκάθαρο ότι οι μαθητές ευδοκιμούν σε περιβάλλοντα όπου παρέχεται μια ποικιλία διδακτικών ευκαιριών ώστε να γίνουν πολλές συνδέσεις, να καλλιεργηθούν ολοένα και περισότερες δεξιότητες και να επέλθει η μάθηση.

        Ενώ όμως οι επιστήμονες ανακαλύπτουν ολοένα και περισσότερα για την λειτουργική και δομική οργάνωση και αναδιοργάνωση του εγκεφάλου δεν υπάρχει μια ευρεία συναίνεση σχετικά με την εφαρμογή τους στην εκπαίδευση. Τα τελευταία χρόνια βέβαια, πολλοί εκπαιδευτικοί εξερευνούν τα πεδία της νοητικής ανάπτυξης και τους δεσμούς μεταξύ της διδασκαλίας στην τάξη και των αναδυόμενων θεωριών για το πώς οι άνθρωποι μαθαίνουν.

Αλεξία Κομποθέκρα

Εκπαιδευτικός - Ειδική παιδαγωγός  

BSc - PgD - MSc

Η Απαγορευμένη Εκπαίδευση: η εκπαιδευτική διαδικασία υπό άλλο πρίσμα

Η λέξη σχολείο ετυμολογικά προερχόμενη από τη λέξη σχόλη, σημαίνει αργία, χρόνος ανάπαυσης ή απραξία. Στην αρχαία Αθήνα, το σχολείο αποτελούσε μέρος συζήτησης, ελεύθερου στοχασμού και πειραματισμού. Η δημόσια, υποχρεωτική, δωρεάν εκπαίδευση εφευρέθηκε και καθιερώθηκε τους τελευταίους δύο αιώνες. Οι μαθητές θητούν στα σχολεία για τουλάχιστον εννέα χρόνια παρακολουθώντας περισσότερο από χίλιες διδακτικές ώρες κάθε χρόνο.

Σύμφωνα με το ελληνικό συνταγματικό πλαίσιο : « Σκοπός της Α΄θμιας και Β΄θμιας Εκπαίδευσης είναι να συμβάλλει στην ολόπλευρη, αρμονική και ισόρροπη ανάπτυξη των διανοητικών και ψυχοσωματικών δυνάμεων των μαθητών, ώστε ανεξάρτητα από φύλο ή καταγωγή, να έχουν τη δυνατότητα να εξελιχθούν σε ολοκληρωμένες προσωπικότητες και να ζήσουν δημιουργικά» (Ν.1566/85). Εκπληρώνεται όμως τελικά αυτός ο στόχος;

        Η οργάνωση του εκαιδευτικού συστήματος στις δυτικές κοινωνίες επιτελεί έναν διττό ρόλο : αφενός, παρέχει τις αναγκαίες γνώσεις για να μπορέσουν οι εκπαιδευόμενοι να επιλέξουν και να εξασκήσουν αργότερα ένα επάγγελμα, αφετέρου, εγχαράσσει και αναπαράγει αξίες και πρότυπα συμπεριφοράς. Ο στόχος της εκπαίδευσης σήμερα είναι να δημιουργήσει χρήσιμους και πειθήνιους εργαζόμενους για την διαιώνιση ενός ομοιόμορφου πολιτισμού και τη διατήρηση των υπάρχοντων κοινωνικών δομών (Μηλιός, 1993).

Τα αναλυτικά προγράμματα σπουδών  δε εμπνέονται και δε σχεδιάζονται από τους εκπαιδευτικούς και τους σχολικούς ψυχολόγους αλλά από υπαλλήλους που δεν βρίσκονται στις σχολικές αίθουσες και δεν έχουν σχέση με την εκπαιδευτική διαδικασία και τις γνωστικές, συναισθηματικές και ψυχολογικές ανάγκες των παιδιών. Στα σχολεία οι μαθητές μαθαίνουν συγκεκριμένα πράγματα άσχετα με τις ικανότητες , τα ενδιαφέροντα και τα χαρίσματά τους. Εκπαιδεύονται στο να ανταγωνίζονται ο ένας τον άλλον, να αποστηθίζουν και να μαθαίνουν μηχανιστικά νέες γνώσεις ευνουχίζοντας με αυτό τον τρόπο την περιέργεια, τη δημιουργικότητα και τη φαντασία τους. Μεγαλώνουν μέσα σε σχολεία-κλουβιά, απολύτως ξεκομμένοι από την κοινότητα και την πραγματική ζωή. Μαθαίνουν να είναι υπάκουοι και αποδοτικοί, ώστε όταν ενηλικιωθούν και βγουν στην αγορά εργασίας να συνεχίσουν να είναι τα γρανάζια ενός συστήματος που τους υπερβαίνει κατά πολύ. Η μάθηση καταλήγει να είναι μια παθητική διαδικασία με στόχο την ολοένα και μεγαλύτερη βελτίωση της απόδοσης του μαθητή.

Ο ίδιος ο εκπαιδευτικός αντιμετωπίζεται από το σύστημα ως ένας υπάλληλος που οφείλει να ακολουθήσει το εκάστοτε πρόγραμμα σπουδών με ένα γραμμικό τρόπο, ενώ η μάθηση είναι μια μη γραμμική διαδικασία. Προσαρμόζει τα παιδιά  στους στόχους ομογενοποιώντας τα και δημιουργώντας τους άγχος, ενώ θα έπρεπε να συμβαίνει το αντίθετο : να προσαρμόζονται οι στόχοι στα παιδιά. Εν τέλει, το πρόγραμμα σπουδών διδάσκεται με συγκεκριμένο τρόπο, χωρίς περιθώρια απόκλισης και ο εκπαιδευτικός δεν μπορεί να αφουγκραστεί τις πραγματικές ανάγκες των παιδιών. Το σημερινό εκπαιδευτικό σύστημα έχει αποτύχει. Δεν καταφέρνει να διδάξει στους μαθητές τις υπέρτατες αξίες της ελευθερίας, της ειρήνης, της αλληλεγγύης, της αγάπης, της ισότητας, του σεβασμού και της κατανόησης. Οι αξίες αυτές δε δύνανται να καλλιεργηθούν μέσα σε ένα πληκτικό και ανιαρό σχολικό πλαίσιο το οποίο δε σέβεται τις προσωπικές ανάγκες του κάθε μαθητή. Τα υπέρτατα αυτά αγαθά δεν καλλιεργούνται με θεωρίες και λόγια αλλά με πράξεις. Δυστυχώς στη σημερινή εκπαίδευτική πραγματικότητα αυτό που έχει σημασία είναι η ολοκλήρωση του προγράμματος σπουδών και οι τελικές βαθμολογίες. Με αυτό τον τρόπο επικρατεί ένα κλίμα ανταγωνισμού, ατομικισμού, υλισμού, υπακοής, πειθαρχίας, συναισθηματικής βίας και διακρίσεων.

Εν αντιθέσει, ο ρόλος και οι στόχοι της εκπαίδευσης θα έπρεπε να είναι πολύ διαφορετικοί από τη σημερινή πραγματικότητα. Το σχολείο οφείλει να εξυπηρετεί τις ανάγκες των παιδιών και όχι τις ανάγκες του εκάστοτε συστήματος (Kafka, 2005). Οφείλει να βοηθά την φυσιολογική ανάπτυξη καλλιεργώντας την περιέργεια, την παρατηρητικότητα, τη φαντασία και τη δημιουργικότητα (Jayalekshmi & Dharma Raja, 2011).

Σε ένα ελεύθερο σχολείο η μάθηση είναι απόφαση και επιλογή του ίδιου του παιδιού. Ο στόχος δεν είναι η απομνημόνευση και η στείρα γνώση αλλά η κατανόηση μέσω από τη λύση πραγματικών προβλημάτων, την κατασκευή νέων γνώσεων και την αφομοίωση εννοιών μέσω της εμπειρίας. Οι εκπαιδευτικοί παροτρύνουν το παιδί να εξερευνήσει, να αναζητήσει, να πειραματιστεί και εν τέλει να ανακαλύψει τη γνώση. Οι μαθητές ενεργούν και μαθαίνουν εκτός θρανίου με τους δασκάλους ως συνοδοιπόρους τους. Έτσι, η γνώση προκύπτει από την πράξη και είναι μια ζωντανή διαδικασία. Ο ρόλος του εκπαιδευτικού αντικαθίσταται : δεν είναι εκεί για να πει την απάντηση και να αποκαλύψει την αλήθεια -καθώς κάτι τέτοιο θα σκότωνε την ικανότητα του παιδιού να μαθαίνει- αλλά για να βοηθήσει στην ανακάλυψη της νέας γνώσης. Ο αυθορμητισμός, το παιχνίδι, η εξερεύνηση του κόσμου, η εσωτερική περιέργεια, οι διαπροσωπικές σχέσεις και η αφομοίωση του πολιτισμού είναι τα εργαλεία μάθησης στο ελεύθερο σχολείο. Το παιδί μαθαίνει μέσα από το περιβάλλον, αλληλεπιδρώντας και βρισκόμενο σε συνάρτηση με αυτό (Evans, 2006).

Φυσικά, οι επιδράσεις του φυσικού περιβάλλοντος όπως η στέγαση, ο θόρυβος, η ποιότητα της γειτονιάς, οι ρύποι, οι τοξίνες, ο συνωστισμός και το χάος συμβάλλουν  στη γνωσιακή και κοινωνική-συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών (Ferguson, Cassells, MacAllister, Evans, 2013). Από την άλλη όμως, η οικογένεια και το εκπαιδευτικό πλαίσιο παίζουν καταλυτικό παράγοντα μάθησης και νοητικής και ψυχολογικής ανάπτυξη των παιδιών.

Αρχικά, οι γονείς είναι οι βασικές πηγές οικειότητας και ασφάλειας για ένα παιδί. Η συναισθηματική τους διαθεσιμότητα παίζει καθοριστικό ρόλο για την εξερεύνηση του κόσμου εκ μέρους του παιδιού καθώς και για την συναισθηματική, γνωστική και ψυχολογική του ανάπτυξη. Από τη στιγμή που το μωρό γεννιέται η μάθηση ξεκινάει. Η σχέση των γονιών με το μωρό είναι σημαντική για την πρώιμη συναισθηματική του ανάπτυξη η οποία συνδέεται άμεσα με την μετέπειτα κοινωνική ανάπτυξη (Maccoby, 1992). Η ανταπόκριση των γονιών στις ανάγκες του παιδιού ειναι πολύ σημαντική γιατί με αυτό τον τρόπο το παιδί θα μάθει ότι από τη στιγμή που το περιβάλλον του βρίσκεται σε αρμονία με τις ανάγκες του, έχει και το ίδιο δυνατότητα παρέμβασης σε αυτό. Μέσα από την οικογένεια το παιδί θα αρχίσει να αντιλαμβάνεται και να μαθαίνει τον κόσμο γύρω του και να εκφράζει όσα σκέφτεται και νιώθει. Οι γονείς καλλιεργώντας τις οικογενειακές σχέσεις θέτουν τα θεμέλια για όλες τις άλλες σχέσεις του παιδιού. Μέσα από τις πρώτες εμπειρίες, τα παιδιά μαθαίνουν να εμπιστεύονται τους άλλους ανθρώπους και να αναζητούν την αγάπη και την επικοινωνία. Βέβαια, ο ρόλος των γονιών δεν τελειώνει εκεί. Είναι αυτοί, που οφείλουν να αναπτύξουν τις ικανότητες και τις δεξιότητες του παιδιού. Μερικές μόνο από αυτές είναι η υπομονή, ο σεβασμός, η αγάπη και η ανοιχτή και ειλικρινής επικοινωνία. Οι δεξιότητες αυτές έχουν τεράστιο αντίκτυπο σε ένα παιδί καθώς το βοηθούν να εξελιχθεί σε έναν υπεύθυνο και στοργικό ενήλικα και του δίνουν το προβάδισμα για ένα ευτυχισμένο μέλλον. Οι γονείς λειτουργούν ως πρότυπα για τα παιδιά: οι αντιδράσεις τους, το πώς εκφράζουν τα συναισθήματά τους και πώς τα διαχειρίζονται θα λειτουργήσουν ως μοντέλο προς μίμηση για το παιδί (Hoskovcová, 2006). Ο τρόπος με τον οποίο οι γονείς συμπεριφέρονται στα παιδιά τους  ασκεί βαθιά και ανεξίτηλη επίδραση στη συναισθηματική τους ζωή. Τελικά, η οικογένεια είναι αυτή που θέτει τα θεμέλια για τη διαμόρφωση της συμπεριφοράς και του χαρακτήρα ενός παιδιού.

Παράλληλα, το σχολικό περιβάλλον βοηθά στην ανάπτυξη της κοινωνικής και συναισθηματικής ωριμότητας καθώς το παιδί μαθαίνει πώς να αλληλεπιδρά θετικά με τους δασκάλους και τους συμμαθητές του στην τάξη και σε εξωσχολικές δραστηριότητες (Wentzel, 1998). Το σχολείο παρέχει μια ποικιλία από εμπειρίες και προάγει την γνωστική και ψυχολογική ανάπτυξη του παιδιού. Εκτός από την ακαδημαϊκή εξέλιξη, το παιδί θα μάθει πολλές σημαντικές δεξιότητες, όπως η ενότητα, η ομαδικότητα, οι καλοί τρόποι, η ευθύνη και το να μάθει να μοιράζεται (Park, Park, 2015). Ο εκπαιδευτικός δεν πρέπει να έχει ως στόχο μόνο τη γνώση αλλά να βοηθήσει τα παιδιά να εκφράζουν και να εξωτερικεύουν όσα νιώθουν και σκέφτονται. Η εκπαιδευτική διαδικασία πρέπει να προσανατολιστεί σε μια κατεύθυνση όπου η μάθηση θα διαδέχεται τη γνώση και η άποψη των μαθητών θα λαμβάνεται υπόψιν και θα είναι σεβαστή. Το σχολείο στις μέρες μας χρειάζεται να ανακτήσει την ταυτότητά του, να γίνει πιο ζωντανό και πιο ανθρώπινο. Ο ρόλος του είναι πολύ σημαντικός στην ανάπτυξη και διαμόρφωση ενός παιδιού μιας κι εκεί θα καλλιεργηθούν οι αξίες της ενσυναίσθησης, της συμπόνιας και της συνεργασίας. Ακόμη, το σχολείο είναι το μέρος όπου τα παιδιά έχουν την ευκαιρία να εξερευνήσουν και να αναπτύξουν τα ταλέντα και τις ικανότητές τους. Εκεί, από μικρή ηλικία το παιδί θα μάθει να συμπεριφέρεται θετικά στις απαιτήσεις της ομάδας και να αλληλεπιδρά με άλλα παιδιά από διαφορετικούς πολιτισμούς, παραδόσεις και θρησκείες. Έτσι, θα μάθει να αποδέχεται το «άλλο», το «ξένο», το «διαφορετικό» και θα είναι ανεκτικό και ανοιχτόμυαλο.

Σε αυτά τα πλαίσια, οι εκπαιδευτικοί οφείλουν να αναθεωρήσουν το ρόλο τους. Χρειάζεται πρώτα από όλα να βρεθούν οι ίδιοι σε αρμονία με τον εαυτό τους, να χειριστούν τα συναισθήματά τους ώστε να μπορέσουν να διδάξουν για αυτά (Gadja, 2003). Ο εκπαιδευτικός έχει μια μοναδική ευκαιρία: βρίσκεται σε επαφή κάθε μέρα με την ίδια τη ζωή, τα παιδιά, και έχει τη δυνατότητα να την πλάσει και να την μεταμορφώσει σε κάτι όμορφο και δυνατό. Ο στόχος του δεν πρέπει και δεν μπορεί να είναι μόνο η ακαδημαϊκή εξέλιξη των μαθητών και η απόκτηση ολοένα και περισσότερων γνώσεων μέσα από μία ανιαρή και δασκαλοκεντρική διδασκαλία. Ο δάσκαλος χρειάζεται να δώσει την ευκαιρία στο κάθε παιδί να αναπτυχθεί με το δικό του τρόπο - όχι όπως εκείνος θέλει ή πιστεύει πως πρέπει να γίνει- αλλά όπως το ίδιο το παιδί μπορεί (Akhtar, 2012). Ο ρόλος του χρειάζεται να είναι υποστηρικτικός, συμβουλευτικός και καθοδηγητικός (Abdi, 2007). Ο δάσκαλος υπάρχει για να αγαπάει τους μαθητές του και για να τους βοηθάει να καλλιεργούν τα ενδιαφέροντά τους, τη θέληση, τη συμμετοχή, την υπομονή, την επιμονή, την περιέργεια (Babalis, Tsoli, Artikis, Mylonakou-Keke, Xanthakou, 2013). Μόνο σε τέτοια πλαίσια θα μπορούσε ένα παιδί να κατανοήσει καλύτερα τον εσωτερικό του κόσμο, να αξιοποιήσει τις δυνατότητές του και τελικά να αισθάνεται ολοκληρωμένο, χαρούμενο και δημιουργικό (Beattie, 2000).                                                                       

Ο καθρέφτης της κοινωνίας μας είναι τα παιδιά. Για να μπορέσουμε να φανταστούμε ένα καλύτερο μέλλον και μια αλλιώτικη κοινωνία, αυτό που χρειάζεται να κάνουμε είναι να αγαπάμε τα παιδιά και να τα μάθουμε να αγαπούν τους άλλους. Το μοντέλο όπου οι μαθητές αντιμετωπίζονταν ως ένα «άδειο δοχείο» που περιμένει να γεμίσει πρέπει να εγκαταλειφθεί και να αντικατασταθεί από νέες πεποιθήσεις όπου οι μαθητές οικοδομούν συνεχώς τη γνώση με βάση την εμπειρία τους και τις νέες πληροφορίες.

Αλεξία Κομποθέκρα 

Εκπαιδευτικός - Ειδική παιδαγωγός  

BSc - PgD - MSc

Βιβλιογραφία

Abdi, A. A. (2007). Democratic schools: Lessons in powerful education. Alberta Journal of Educational Research, 53(3), 324-326.

Akhtar, Z. (2012). Influence of parental occupation and level of education on stress, anxiety and adjustment among school children. Indian Journal of Positive Psychology, 3(3), 269-272.

Babalis, T., Tsoli, K., Artikis, C. T., Mylonakou-Keke, I., & Xanthakou, Y. (2013). The impact of social and emotional learning programs on the emotional competence and academic achievement of children in greek primary school. World Journal of Education, 3(6), 54-n/a.

Beattie, D. K. (2000). Creativity in art: The feasibility of assessing current conceptions in the school context. Assessment in Education, 7(2), 175-192.

Birknerová, Z., PhD. (2011). Social and emotional intelligence in school environment. Asian Social Science, 7(10), 241-248.

Dalgas-Pelish, P. (2006). Effects of a self-esteem intervention program on school-age children. Pediatric Nursing, 32(4), 341-8.

Evans, G. W. (2006). Child development and the physical environment. Annual Review of Psychology, 57, 423-51.

Ferguson, K. T., Cassells, R. C., MacAllister, J. W., & Evans, G. W. (2013). The physical environment and child development: An international review. International Journal of Psychology, 48(4), 437-468.

Gadja, R. (2003). Free schools, free people: Education and democracy after the 1960s. Teachers College Record, 105(4), 613-617.

Hoskovcová, S. H. (2006). Self-efficacy in preschool children. Studia Psychologica, 48(2), 175-182.

Jayalekshmi, N. B., & William Dharma Raja, B. (2011). Does creativity impact scientific aptitude of school children? I-Manager's Journal on Educational Psychology, 4(4), 33-38.

Kafka, J. (2005). Free schools, free people: Education and democracy after the 1960s/Sixties legacy: A history of the public alternative schools movement, 1967-2000. History of Education Quarterly, 45(1), 134-138.

Kaur, T. (2012). An investigation into the relationship between EQ and life skills: Self-esteem, self-efficacy, wellbeing and its influence on college adolescents' adjustment. Indian Journal of Positive Psychology, 3(2), 143-147.

Maccoby, E.E. (1992). The Role of Parents in the Socialization of Children: An Historical Overview. Developmental Psychology, Vol. 28, No.6, 1006-1017.

Μηλιός, Γ. (1993). Εκπαίδευση και εξουσία. Αθήνα: Κριτική.

Park, K. M., & Park, H. (2015). Effects of self-esteem improvement program on self-esteem and peer attachment in elementary school children with observed problematic behaviors. Asian Nursing Research, 9(1), 53-59.

Reed, K., Wood, C., Barton, J., Pretty, J. N., Cohen, D., & Sandercock, G. R. H. (2013). A repeated measures experiment of green exercise to improve self-esteem in UK school children. PLoS One, 8(7)

Salman-Nasser, Z. (2014). Improving students’ emotional intelligence and academic achievement: the self-science program. International Journal of Arts & Sciences, 7(6), 1-38.

Smith, C. A. (2002). Motivation, attributions, and self-efficacy in children. Journal of Physical Education, Recreation & Dance, 73(3), 10-10,13.

Wentzel, K.R. (1998). Social Relationships and Motivation in Middle School: The Role of Parents, Teachers, and Peers. Journal of Educational Psychology, Vol.90, No.2, 202-209.