ΔΕΠ-Υ και διαχείριση συναισθημάτων

Γιατί τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ μπορεί να αντιμετωπίζουν συχνά δυσκολίες ως προς τη διαχείριση των συναισθημάτων τους;


Οι συναισθηματικές δυσκολίες δεν αποτελούν μέρος των επίσημων διαγνωστικών κριτήριων για τη ΔΕΠ-Υ. Πρόσφατες όμως έρευνες αρχίζουν να αναγνωρίζουν αυτό που οι περισσότερες οικογένειες με παιδιά με ΔΕΠ-Υ ήδη αντιμετωπίζουν, ότι δηλαδή τα παιδιά (αλλά και οι ενήλικες με ΔΕΠ-Υ) συχνά έχουν σημαντική δυσκολία με τα συναισθήματα.

Τα άτομα με ΔΕΠΥ βιώνουν το ίδιο εύρος συναισθημάτων με τους άλλους: ευτυχία, υπερηφάνεια, θλίψη, απογοήτευση, ζήλια, απογοήτευση, θυμό, ανησυχία, αμηχανία κλπ. Αυτό που είναι διαφορετικό είναι κατά πόσο πιο δύσκολο είναι για αυτούς να διαχειριστούν αυτά τα συναισθήματα και μάλιστα τα αρνητικά, τα "άβολα" συναισθήματα.

Εδώ είναι μερικά παραδείγματα:

• "Πρέπει να το αποκτήσω τώρα!" Όταν ένα παιδί με ΔΕΠΥ θέλει να κάνει ή να πάρει κάτι πρέπει να γίνει άμεσα. Συχνά επιμένει ότι πρέπει οπωσδήποτε να πάρει ή να κάνει ό, τι θέλει, χωρίς καμία καθυστέρηση.

• "Τι θα συμβεί αν ;!" Μερικά παιδιά με ΔΕΠ-Υ ανησυχούν πολύ περισσότερο από ότι τα άλλα παιδιά. Το μυαλό τους μπορεί να κολλήσει επανειλημμένα σε κάτι τρομακτικό ή επώδυνο που φοβούνται ότι μπορεί να συμβεί.

• "Αυτό συμβαίνει πάντα!" Όταν κάτι ματαιώνεται ή απογοητεύει τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ, δεν μπορούν να το αντιμετωπίσουν ως μια μεμονωμένη περίπτωση. Συχνά νομίζουν ότι όλα τα εκνευριστικά και απογοητευτικά πράγματα συμβαίνουν πάντα και μόνο σε αυτά. Μπορεί να ξεχάσουν ότι άλλες φορές, σε παρόμοιες καταστάσεις τα πράγματα πήγαν καλά.

Ένας λόγος που τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ μπορεί να έχουν μεγαλύτερη δυσκολία με τα συναισθήματά τους απ'ότι οι συνομήλικοί τους είναι ότι έχουν περισσότερα προβλήματα με την εργαζόμενη μνήμη. Είναι συχνά δύσκολο για αυτά να κρατήσουν πολλά πράγματα στο μυαλό τους σε μία στιγμή. Πλημμυρίζονται από τη συγκίνηση και από τα συναισθήματά τους και δεν μπορούν να κρατήσουν στο μυαλό τους άλλα ουσιώδη γεγονότα ή συναισθήματα που είναι επίσης πραγματικά.

Τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ μπορεί να έχουν πρόβλημα να θυμούνται ότι μερικές φορές μπορείς να πάρεις αυτό που θέλεις ενώ άλλες φορές δεν μπορείς. Μπορεί να ξεχάσουν ότι τα τρομακτικά πράγματα όπως οι σεισμοί συμβαίνουν σπάνια, και οι ενήλικες μπορούν σχεδόν πάντα να τους προστατεύσουν. Μπορούν επίσης να ξεχάσουν ότι πολλές φορές που αγωνίστηκαν και προσπάθησαν για να μάθουν μια δεξιότητα τελικά τα κατάφεραν.

Η ενασχόληση με τα παιδιά που δυσκολεύονται να ελέγξουν τα συναισθήματά τους, μπορεί να είναι δύσκολο εγχείρημα. Μια διττή προσέγγιση όμως που συνήθως βοηθάει όσους θέλουν να βοηθήσουν τα με παιδιά με ΔΕΠ-Υ είναι η εξής: 

• Καταρχήν, βεβαιωθείτε ότι το παιδί ξέρει πως έχετε καταλάβει πόσο πολύ θέλει κάτι ή πόσο ανήσυχο και απογοητευμένο νιώθει.
• Στη συνέχεια, υπενθυμίστε του σχετικά περιστατικά που δεν μπορεί να σκεφτεί/θυμηθεί εκείνη τη στιγμή. Για παράδειγμα πως όταν το θέλησε πολύ κατάφερε να μάθει να ισορροπεί στο ποδήλατο. 

Αυτή η προσέγγιση δεν λειτουργεί πάντα. Αλλά συχνά μπορεί να βοηθήσει την εργαζόμενη μνήμη των παιδιών με ΔΕΠ-Υ. Μπορεί επίσης στηρίξει το παιδί από την πλημμύρα των αρνητικών και δυσάρεστων συναισθήματων που δεν μπορεί να διαχειριστεί και το αναστατώνουν τόσο.

Πηγή: Thomas E. Brown, Ph.D

Τεχνικές παρέμβασης για την ακαδημαϊκή διδασκαλία παιδιών με ΔΕΠΥ στα πλαίσια της σχολικής τάξης

Tο παιδί με ΔΕΠΥ θα πρέπει να φοιτά σε μια κανονική τάξη ακόμα και αν η παραμονή του σε αυτήν καθίσταται μια δύσκολη διαδικασία για το ίδιο -δεδομένης της πολύπλοκης φύσης της ΔΕΠΥ- αλλά πολλές φορές και για το δάσκαλο (Φλωράτου, 1992). Στα πλαίσια της σχολικής τάξης, για να είναι επιτυχημένο το πρόγραμμα παρέμβασης θα πρέπει να έχει γίνει αφενός μια διεξοδική εκπαιδευτική αξιολόγηση και αφετέρου το εκπαιδευτικό περιβάλλον του παιδιού να είναι καλά οργανωμένο και ευέλικτο ώστε να μπορεί να προσαρμοστεί στις εκάστοτε ανάγκες του. Οι πιο αποτελεσματικές τεχνικές διδασκαλίας είναι εκείνες που ενεργοποιούν και ενισχύουν τις επιτελικές λειτουγίες και ειδικότερα: τη μνήμη εργασίας (π.χ. να θυμηθούμε πού βρισκόμασταν σε μια μαθηματική πράξη ή σε ένα κείμενο μετά από μια απροσδόκητη διακοπή), τη γνωστική ευελιξία (π.χ. χρησιμοποίηση στρατηγικών  για την επίλυση ακαδημαϊκών αλλά και κοινωνικών προβλημάτων) και την ανασταλτική λειτουργία (π.χ. να αναβάλλουμε την ονειροπόληση όταν χρειαστεί ή να ελέγχουμε τα συναισθήματά μας όταν είμαστε θυμωμένοι) όπου τα παιδιά με ΔΕΠΥ παρουσιάζουν σοβαρά ελλείμματα.

Είναι πολύ σημαντικό ο δάσκαλος να διατηρεί τον έλεγχο της κατάστασης, να διέπεται από ευαισθησία και επινοητικότητα αλλά να είναι και σωστά καταρτισμένος. Ακόμη, ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να στοχεύει όχι μόνο στην κάλυψη της σχολικής ύλης αλλά και στην καλλιέργεια κοινωνικών δεξιοτήτων και στην διαχείριση της συμπεριφοράς του παιδιού.

Τεχνικές παρέμβασης για την ακαδημαϊκή διδασκαλία παιδιών με ΔΕΠΥ στα πλαίσια της σχολικής τάξης

• Τα παιδιά με ΔΕΠΥ αποθαρρύνονται εύκολα -ειδικά όταν ο όγκος εργασίας είναι μεγάλος- γι’αυτό είναι ζωτικής σημασίας οι εκπαιδευτικές δραστηριότητες να χωρίζονται σε μικρότερες ενότητες έτσι ώστε να μην εγκαταλείπουν την προσπάθεια.
• Ακόμη, είναι σημαντικό να γίνονται συχνά και μικρά διαλείμματα με χαλαρωτικές δραστηριότητες (π.χ. ζωγραφική, πλαστελίνη, μουσική). (Ε.Κάκουρος & Κ.Μανιαδάκη 2012)
• Επειδή τα παιδιά με ΔΕΠΥ πολλές φορές δεν έχουν αίσθηση του χρόνου, είναι καλό να υπάρχει συγκεκριμένος χρόνος για τα τεστ, τις ασκήσεις και τις εκθέσεις, βάζοντας κάθε φορά και από έναν χρονικό στόχο. Δίνουμε στο παιδί παραπάνω χρόνο αν χρειαστεί.
• Υπενθυμίζουμε στους μαθητές πόσος χρόνος έχει περάσει και πόσος έχει απομείνει για την ολοκλήρωση κάποιας δραστηριότητας.
• Πριν την έναρξη μια δύσκολης δραστηριότητας διασπάμε την προσοχή του παιδιού προκειμένου να μην εγκαταλείψει.
• Τα παιδιά με προβλήματα προσοχής ξεχνούν περισσότερο σε σχέση με τους συμμαθητές τους. Χρειάζεται να υπενθυμίζουμε τους στόχους που έχουμε βάλει και να αποφεύγουμε εκφράσεις του τύπου: «Το είπα χίλιες φορές..». Ο σαρκασμός είναι άκρως ανεπιθύμητος.
• Αποφεύγουμε το μεγάλο φόρτο εργασίας για το σπίτι: στόχος είναι οι ποιοτικές ασκήσεις και όχι η ποσότητα.
• Χρησιμοποιούμε οπτικές τεχνικές όπως χρωματιστούς μαρκαδόρους για τον πίνακα, λέξεις κλειδιά σε έντονα χρώματα για να βοηθήσουμε τους μαθητές να εστιάσουν την προσοσχή τους.
• Επειδή τα παδιά με ΔΕΠΥ πολλές φορές δεν προλαβαίνουν να σημειώσουν όσα γράφονται στον πίνακα ή τί εργασίες έχουν να κάνουν για την επόμενη μέρα, ο δάσκαλος οφείλει να τους τα σημειώνει διακριτικά ή ακόμα καλύτερα να τους δίνει μια φωτοτυπία για τις εργασίες που έχουν για το σπίτι.
• Οι φωτοτυπίες αλλά και τα τεστ μπορούν να έχουν μέσα διάφορες εικόνες (π.χ. από κόμιξ) για να είναι πιο ελκυστικές. Επίσης, βοηθάει να είναι γραμμένες στον υπολογιστή με μεγάλη γραμματοσειρά και όχι πυκνογραμμένες.
• Τα θεωρητικά μαθήματα όπως η Ιστορία, τα Θρησκευτικά και η Μελέτη Περιμάλλοντος θα πρέπει να συνοδεύονται από σχεδιαγράμμα και μια περίληψη ώστε το παιδί να μη χάνεται μέσα στις λεπτομέρειες του βιβλίου. Την επόμενη μέρα κατά τη διάρκεια της εξέτασης χρησιμοποιούμε κλειστού τύπου ερωτήσεις.
• Καλό θα είναι να αποφεύγονται οι ερωτήσεις ανοιχτού τύπου στα διαγωνίσματα και να υπάρχει πάντα ένα υπόδειγμα απάντησης.
• Οι συχνές επαναλήψεις της ύλης αλλά και τα σύντομα τεστ βοηθούν τα παιδιά να αφομοιώσουν καλύτερα τη σχολική ύλη (Καλαντζή-Αζίζι, 1992).
• Ενισχύουμε τις εργασίες σε ζευγάρια περισσότερο από τις ομαδικές εργασίες όπου υπάρχει περίπτωση η προσοχή του παιδιού να διασπαστεί πιο εύκολα λόγω ποικιλίας ερεθισμάτων.
• Η διδασκαλία των μεταγνωστικών στρατηγικών μάθησης ωφελεί όλους τους μαθητές ανεξαιρέτως αλλά είναι άκρως αναγκαία για τους μαθητές με ΔΕΠΥ. Καθοδηγούμε τα παιδιά να ρωτούν τους εαυτούς τους: «Ποιος είναι ο στόχος μου;», «Τί πρέπει να κάνω για να πραγματοποιήσω τον στόχο;», «Τί θα χρειαστώ;», «Πώς θα το κάνω;», «Πόσο χρόνο θα χρειαστώ;»
• Εκπαιδεύουμε στην αυτο-παρακολούθηση και στην αυτο-διόρθωση. Οι μαθητές ρωτούν τους εαυτούς τους: «Πώς τα πάω;», «Χρειάζομαι περισσότερες πληροφορίες ή παραπάνω υλικά;», «Χρειάζομαι βοήθεια;».
• Ακόμη, εκπαιδεύουμε στην αυτο-αξιολόγηση. Τα παιδιά τσεκάρουν τους εαυτούς τους: «Πώς τα πήγα;», «Τελείωσα την ώρα που έπρεπε;».
• Μαθαίνουμε τα παιδιά πώς να πραγματοποιούν συλλογισμούς σκεπτόμενα δυνατά. Ο εκπαιδευτικός είναι απαραίτητο να δείξει τη στρατηγική και μπορεί να το κάνει διαβάζοντας ένα κείμενο: καθώς διαβάζει το κείμενο αλληλεπιδρά με το περιεχόμενό του και διατυπώνει δυνατά τις υποθέσεις του, κάνει προβλέψεις, θέτει στον εαυτό του ερωτήσεις -αν καταλαβαίνει αυτό που διαβάζει, αν έχει άγνωστες λέξεις, αν του θυμίζει το κείμενο άλλα κείμενα-. Ο δάσκαλος επιδεικνύει στους μαθητές πώς να καθοδηγούν τους εαυτούς τους και στη συνέχεια τα παιδιά εξασκούν τη στρατηγική αυτή σε ζευγάρια. (Rief, 2005)
• Τα παιδιά με ΔΕΠΥ  αντιμετωπίζουν ιδιαίτερες δυσκολίες με τη συγκράτηση πληροφοριών στη μνήμη. Χρησιμοποιούμε στρατηγικές ενίσχυσης της μνήμης μέσω παιχνιδιών με κάρτες, σχήματα κτλ.
• Τα παιδιά με ΔΕΠΥ βαριούνται εύκολα, γι’αυτό οι εκπλήξεις και οι παραλλαγές στην διδακτέα ύλη θα τους κεντρίσουν και θα μεγιστοποιήσουν το ενδιαφέρον για το μάθημα.
• Χρησιμοποιούμε διάφορες στρατηγικές πρόκλησης της προσοχής που αρέσουν στα παιδιά με ΔΕΠΥ αλλά και στα παιδιά τυπικής ανάπτυξης: κατά τη διάρκεια του μαθήματος βάζουμε τη φαντασία μας να δουλέψει, χρησιμοποιούμε χιούμορ, κάνουμε δραματοποιήσεις γεγονότων, μπορούμε να πούμε αστείες ιστορίες ή ακόμα και πραγματικές μας εμπειρίες (στα παιδιά αρέσουν πολύ οι προσωπικές ιστορίες, για παράδειγμα κάτι που συνέβη στο δάσκαλο όταν ήταν και εκείνος παιδί).
• Η προσοχή των μαθητών με ΔΕΠΥ μπορεί να διασπαστεί και από προσωπικές τους σκέψεις, γι’αυτό χρειάζονται εκπαιδευτικά ερεθίσματα, οπτικο-ακουστικά μέσα και εναλλαγή του τρόπου παρουσίασης του εκπαιδευτικού υλικού για να γίνει το μάθημα πιο ευχάριστο και ελκυστικό.
• Εναλλάσουμε συχνά τις δραστηριότητες από παθητικές σε ενεργητικές και το αντίστροφο.

Αλεξία Κομποθέκρα 

Εκπαιδευτικός - Ειδική παιδαγωγός  

BSc - PgD - MSc

Τεχνικές παρέμβασης στη συμπεριφορά παιδιών με ΔΕΠΥ στα πλαίσια της σχολικής τάξης

Συμβουλές για εκπαιδευτικούς:

• Καθορίζουμε ευφικτούς κανόνες συμπεριφοράς μέσα στην τάξη.
• Ευαισθητοποιούμε την τάξη εξηγώντας τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει ο συμμαθητής τους με ΔΕΠΥ -καλό θα είναι να γίνει κάποια μέρα που θα απουσιάζει- ώστε να υπάρχει κατανόηση για την υπερκινητικότητα ή την παρορμητική/απρόβλεπτη συμπεριφορά του.
• Εξηγούμε ξεκάθαρα στο παιδί τί περιμένουμε από αυτό, τί είναι επιτρεπτό και τί όχι.
• Αναδεικνύουμε τα θετικά στοιχεία του παιδιού για να τονωθεί η αυτοεκτίμησή του και αναπτύσσουμε μαζί του μια συναισθηματική σχέση όπου θα νιώθει ότι κατανοούμε τις δυσκολίες του και ότι είμαστε διατεθιμένοι να το βοηθήσουμε.
• Το παιδί θα πρέπει να αισθάνεται εμπιστοσύνη, ασφάλεια και άνεση με το δάσκαλο ώστε να ζητάει βοήθεια όποτε χρειαστεί.
• Για να ενισχυθεί η αυτοεκτίμηση του παιδιού και να είναι πιο υπεύθυνο μπορούμε να του δώσουμε τη θέση αρχηγού σε μια ομάδα.
• Ενισχύουμε άμεσα και συχνά το παιδί με ΔΕΠΥ όταν έχει σωστή συμπεριφορά και ενισχύουμε την υπόλοιπη τάξη όταν αγνοεί τη διασπαστική συμπεριφορά του παιδιού με ΔΕΠΥ.
• Δεν επιπλήττουμε το παιδί με ΔΕΠΥ κάθε φορά που εμφανίζει μια ανεπιθύμητη συμπεριφορά γιατί έτσι την ενισχύουμε.
• Όταν χρειαστεί να επιπλήξουμε μια ανεπιθύμητη συμπεριφορά το κάνουμε άμεσα. Οι παρατηρήσεις πρέπει να αναφέρονται στη συγκεκριμένη συμπεριφορά και όχι στο παιδί.
• Αποφεύγουμε τις διαπραγματεύσεις και τις μακροσκελείς συζητήσεις πάνω σε τί θεωρούμε σωστή και λάθος συμπεριφορά.
• Είναι αποδεδειγμένο ότι τα παιδιά με ΔΕΠΥ ανταποκρίνονται πολύ περισσότερο όταν χρησιμοποιούμε θετικούς ενισχυτές (αμοιβές) παρά ποινές. Εστιάζουμε σε επιθυμητά αποτελέσματα και όχι σε ανεπιθύμητες συμπεριφορές. Για παράδειγμα, το παιδί θα μπορούσε να κερδίζει πόντους για κάθε 15 λεπτά που εμφανίζει μια επιθυμητή συμπεριφορά παρά να χάνει πόντους κάθε φορά που εμφανίζει μια ανεπιθύμητη συμπεριφορά. (Ε.Κάκουρος & Κ.Μανιαδάκη 2012)
• Οι αμοιβές είναι πιο αποτελεσματικές όταν πρόκειται για επιθυμητές δραστηριότητες (π.χ. υπολογιστής, γυμναστική) σε σχέση με τις υλικές αμοιβές. Χρειάζεται να λαμβάνουμε υπόψη μας τις προτιμήσεις του παιδιού.
• Οι ανταμοιβές είναι σημαντικές για το παιδί και πρέπει να παρέχονται τόσο συχνά ώστε να διατηρούν πρακτική χρησιμότητα.
• Οι τιμωρίες μπορεί να είναι αποτελεσματικές όταν είναι ήπιες και χρησιμοποιούνται αραιά.
• Όταν χρειαστεί ο δάσκαλος να δώσει τιμωρία θα πρέπει να γίνεται με ηρεμία και η τιμωρία να είναι απλή και κατανοητή από το παιδί.
• Θέτουμε ως στόχο να διδάξουμε τεχνικές αυτοδιαχείρισης συμπεριφοράς, εκπαίδευση συναισθημάτων με στόχο να μάθει το παιδί να αναγνωρίζει τα συναισθήματά του και τα συναισθήματα των άλλων, καθώς και τεχνικές επίλυσης προβληματικών καταστάσεων και κοινωνικών προβλημάτων (Μ.Σκουντή 2009). Μπορούμε να ζητήσουμε από τα παιδιά να παίξουν ένα παιχνιδι ρόλων και να τα ενθαρρύνουμε να δώσουν διαφορετικές λύσεις σε προβλήματα καθώς και να εκφράσουν τα συναισθήματά τους δυνατά.

Ο ρόλος του εκπαιδευτικού είναι πολύ σημαντικός γιατί μπορεί να αποκτήσει χρήσιμες πληροφορίες σχετικά με τις σχολικές επιδόσεις του παιδιού, τη συμπεριφορά του τόσο μέσα στην τάξη όσο και κατά τη διάρκεια του διαλείμματος, τις σχέσεις του με τους συμμαθητές του και τη συμπεριφορά του κατά τη διάρκεια των ομαδικών παιχνιδιών. Οι πληροφορίες αυτές είναι πολύτιμες αφού είναι απαραίτητο να συνεργαστεί με τους υπόλοιπους ειδικούς στα πλαίσια ενός προγράμματος θεραπευτικής αντιμετώπισης. Επιπλέον, ένας ακόμη λόγος που καθιστά σημαντικό το έργο του εκπαιδευτικού είναι το γεγονός ότι η σχολική ηλικία αποτελεί μια περίοδο κατά την οποία η ποιότητα της αλληλεπίδρασης του παιδιού με ΔΕΠΥ με το περιβάλλον του θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό την εξέλιξή του στην εφηβεία και στην ενήλικη ζωή.

Αλεξία Κομποθέκρα 

Εκπαιδευτικός - Ειδική παιδαγωγός  

BSc - PgD - MSc

ΔΕΠ-Υ Σχολείο και Σπίτι: Συμβουλές διαχείρισης των συμπτωμάτων

Η ΔΕΠ-Υ επηρεάζει τον εγκέφαλο του κάθε παιδιού με διαφορετικό τρόπο, έτσι η κάθε περίπτωση διαφέρει από τάξη σε τάξη. Τα παιδιά με ΔΕΠΥ παρουσιάζουν μια σειρά συμπτωμάτων: μερικά είναι υπερκινητικά, κάποια ονειροπολούν συνεχώς και άλλα απλά φαίνεται να μην μπορούν να ακολουθήσουν τους κανόνες.

Ως γονέας, μπορείτε να βοηθήσετε το παιδί σας να μειώσει κάποιες από αυτές τις συμπεριφορές. Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε με ποιον τρόπο η διαταραχή ελλειμματικής προσοχής επηρεάζει τη συμπεριφορά του παιδιού ώστε να επιλέξουμε τις κατάλληλες στρατηγικές για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Υπάρχει μια ποικιλία στρατηγικών που εσείς και ο δάσκαλος μπορείτε να εφαρμόσετε για να διαχειριστείτε καλύτερα τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ.

Ελλειμματική Προσοχή

Η προσοχή των μαθητών με ΔΕΠΥ μπορεί πολύ εύκολα να αποσπαστεί από θορύβους, ομιλίες ή τις δικές τους σκέψεις με αποτέλεσμα να χάνουν πολλές πληροφορίες κατά τη διάρκεια του μαθήματος. Αυτά τα παιδιά έχουν πρόβλημα να παραμείνουν συγκεντρωμένα σε εργασίες που απαιτούν διανοητική προσπάθεια. Μπορεί να φαίνεται ότι σας ακούν, αλλά υπάρχει αδυναμία συγκράτησης όλων των πληροφοριών.

• Χρειάζεται να κάθονται μακριά από πόρτες και παράθυρα που μπορούν να τους αποσπάσουν την προσοχή. Το ιδανικό είναι να κάθονται κοντά στο δάσκαλο και δίπλα τους να βρίσκεται ένας επιμελής μαθητής όπου θα μπορούσε να βοηθήσει όποτε χρειαστεί.
• Το οπτικό παιδίο του παιδιού δε θα πρέπει να διασπάται από αφίσες, βιβλία ή παιχνίδια.
• Ο μαθητής πρέπει να έχει επάνω στο θρανίο του μόνο το άκρως απαραίτητο υλικό για το μάθημα.
• Oι προβλέψιμες και σταθερές ρουτίνες ευνοούν τους μαθητές με ΔΕΠΥ. Το πρόγραμμα καθημερινών δραστηριοτήτων θα πρέπει λοιπόν να είναι οργανωμένο και δομημένο και τα παιδιά να το γνωρίζουν από πριν. Έτσι, θα τους είναι πιο εύκολο να μην ξεφεύγουν από αυτό.
• Βάλτε τα κατοικίδια ζώα σε ένα άλλο δωμάτιο όταν ο μαθητής εργάζεται.
• Καθορίζουμε σαφείς προσδοκίες σε σχέση με τη μάθηση, δηλαδή τί προσδοκάμε από τα παιδιά να μάθουν κατά τη διάρκεια του μαθήματος.
• Χωρίστε τις μεγάλες εργασίες σε μικρότερες.Τα παιδιά με ΔΕΠΥ απελπίζονται όταν βλέπουν μακροσκελείς εργασίες και πολλές φορές αρνούνται να εμπλακούν με το σχολικό έργο. Για να αντιμετωπίσουμε αυτό το πρόβλημα μπορούμε να τα διευκολύνουμε δίνοντας μικρά κομμάτια κάθε φορά. 
• Επιτρέψτε στα παιδιά συχνά διαλείμματα.
• Όταν η προσοχή του παιδιού διασπάται μπορούμε να το επαναφέρουμε μη λεκτικά περνώντας από δίπλα του και ακουμπώντας του τον ώμο.

Παρορμητικότητα

Τα παιδιά με ΔΕΠΥ δυσκολεύονται να ελέγξουν τις παρορμήσεις τους και συχνά διακόπτουν τους άλλους όσο μιλούν. Μπορεί να έχουν εκρήξεις θυμού και να γίνουν επιθετικά ή αγενή δημιουργώντας κοινωνικές δυσκολίες και πληγώνοντας την αυτοεκτίμησή τους. Η αυτοεκτίμηση των παιδιών με ΔΕΠΥ είναι αρκετά εύθραυστη. Κάνοντάς τους παρατηρήσεις μέσα στην τάξη ή μπροστά σε άλλα μέλη της οικογένειας δεν βοηθά το πρόβλημα και μπορεί να κάνει τα πράγματα χειρότερα.

Η ανάπτυξη μιας «μυστικής γλώσσας» βοηθά πολύ. Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε διακριτικές χειρονομίες ή λέξεις που έχετε συμφωνήσει προηγουμένως με το παιδί ώστε να ξέρει πότε πρέπει να σταματήσει χωρίς να του κάνετε παρατήρηση. Ενισχύστε θετικά και επαινέστε το παιδί όταν δεν διακόπτει τους άλλους όταν μιλούν και περιμένει να ολοκληρώσουν. 

Τα παιδιά με ΔΕΠΥ πράττουν χωρίς να σκεφτούν με αποτέλεσμα πολλές φορές να δημιουργούν δύσκολες κοινωνικές καταστάσεις και προβλήματα μέσα στην τάξη. Τα παιδιά που έχουν πρόβλημα με τον έλεγχο των παρορμήσεών τους μπορεί να θεωρηθούν επιθετικά ή απείθαρχα. Αυτό είναι ίσως και το πιο σοβαρό σύμπτωμα που δημιουργεί αναστάτωση στο σχολείο. 

Υπάρχουν πολλές μέθοδοι για τη διαχείριση της παρορμητικότητας που μπορούν να δώσουν στα παιδιά με ΔΕΠΥ μια αίσθηση ελέγχου πάνω στη συμπεριφορά τους.

• Δώστε ένα γραπτό σχέδιο συμπεριφοράς στο μαθητή. Μπορείτε να το κολλήστε ακόμη και στον τοίχο ή στο γραφείο του παιδιού.
• Δώστε συνέπειες αμέσως μετά την ανάρμοστη συμπεριφορά. Η εξήγησή σας να είναι συγκεκριμένη και με λίγα λόγια. Βεβαιωθείτε ότι το παιδί ξέρει πώς η συμπεριφορά αυτή είναι ανάρμοστη.
• Αναγνωρίστε την καλή συμπεριφορά παρέχοντας θετική ενίσχυση. Βεβαιωθείτε ότι το παιδί ξέρει τι έκανε σωστά και γιατί το επαινείτε.
• Επιβραβεύουμε και επαινούμε πάντοτε άμεσα τη σωστή απάντηση, την προσπάθεια αλλά και τη σωστή συμπεριφορά. Η ανατροφοδότηση προς το μαθητή θα πρέπει να είναι συνεχής.
• Δίνουμε συγκεκριμένους επαίνους που βοηθούν το παιδί να καταλάβει τί κατάφερε, π.χ. αντί να πούμε «Πολύ καλά» είναι προτιμότερο να πούμε «Μπράβο σου που ακολούθησες τις οδηγίες».
•  Ένα «τετράδιο επιβράβευσης» όπου ο δάσκαλος θα κολλούσε ένα χρυσό αστεράκι όταν το παιδί πετυχαίνει τους στόχους που τέθηκαν θα ήταν χρήσιμο.
• Εξαιρετικά χρήσιμο θα ήταν ακόμη ένα τετράδιο επικοινωνίας με τους γονείς του παιδιού όπου θα αναγράφεται καθημερινά η πρόοδός του στο σχολείο αλλά και στο σπίτι.  Η συνεργασία γονέων-εκπαιδευτικών αλλά και θεραπευτών είναι απαραίτητη.

Υπερκινητικότητα

Η ΔΕΠΥ προκαλεί προκαλεί πολλές φορές μια συνεχή φυσική κίνηση. Για αυτά τα παιδιά είναι μια μάχη με τον ίδιο τους τον εαυτό να παραμείνουν στη θέση τους. 

• Σκεφτείτει δημιουργικούς τρόπους για να κινείται το παιδί ανά τακτά χρονικά διαστήματα. Απελευθερώνοντας ενέργεια μπορεί να καταστήσει ευκολότερο για το παιδί να κρατήσει το σώμα του πιο ήρεμο κατά τη διάρκεια του χρόνου εργασίας.
•  Όταν παρατηρήσουμε ότι το παιδί αρχίζει να παρουσιάζει κινητικότητα μπορούμε να το στείλουμε για κάποιο θέλημα εντός ή εκτός τάξης προκειμένου να εκτονώσει την υπερκινητικότητά του.
• Κρίνεται σκόπιμο μέσα στην τάξη να οργανώσουμε «γωνιές χαλάρωσης» ή «ζώνες κινητικότητας» όπου το παιδί θα πηγαίνει όταν δεν μπορεί πια να παραμείνει καθιστό. Είναι σημαντικό η «γωνιά χαλάρωσης» να μη λειτουργεί σε καμία περίπτωση ως τιμωρία. (Αγαπητού-Χαλμπέ, 2010)
• Ζητήστε από τα παιδιά με ΔΕΠΥ να τρέξουν για ένα θέλημα, να κάνουν μια εργασία για σας (είναι πάντα πολύ πρόθυμα) ακόμα κι αν αυτό σημαίνει απλά να περπατήσουν μέσα στο δωμάτιο για να ξύσουν το μολύβι τους, να σβήσουν τον πίνακα ή να ανάψουν το φως.
• Ενθαρρύνετε το παιδί να παίξει ένα άθλημα ή τουλάχιστον να τρέξει για λίγη ώρα πριν και μετά το σχολείο.
• Δώστε μια μπάλα για το άγχος, ένα μικρό παιχνίδι ή ένα άλλο αντικείμενο στο παιδί για να εκτονώνει διακριτικά την ενέργειά του.
• Περιορίστε το χρόνο επί της οθόνης υπέρ του χρόνου για κίνηση.

Αλεξία Κομποθέκρα 

Εκπαιδευτικός - Ειδική παιδαγωγός  

BSc - PgD - MSc

Μύθοι και αλήθειες για τη ΔΕΠ-Υ

ΜΥΘΟΣ 1
 Όλα τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ είναι υπερκινητικά.

ΓΕΓΟΝΟΣ: Μερικά παιδιά με ΔΕΠ-Υ είναι υπερκινητικά ενώ πολλά άλλα έχουν μόνο προβλήματα προσοχής. Τα παιδιά με Διαταραχη Ελλειμματικής Προσοχής χωρίς Υπερκινητικότητα είναι απρόσεκτα αλλά όχι υπερβολικά κινητικά και μπορεί να φαίνεται ότι δεν έχουν κίνητρα να ασχοληθούν με συγκεριμένες δραστηριότητες.

ΜΥΘΟΣ 2
Τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ δεν μπορούν ποτέ να δώσουν προσοχή.

ΑΛΗΘΕΙΑ: Τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ μπορούν να επικεντρωθούν σε δραστηριότητες που απολαμβάνουν. Αλλά όσο σκληρά κι αν προσπαθούν δυσκολεύονται να διατηρήσουν την προσοχή τους επί τω έργω όταν αυτό είναι επαναλαμβανόμενο και ίσως βαρετό για αυτά. 

ΜΥΘΟΣ  3
 Τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ θα μπορούσαν να συμπεριφερθούν καλύτερα αν ήθελαν.

ΑΛΗΘΕΙΑ: Τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ μπορεί να προσπαθούν σκληρά αλλά εξακολουθούν να μην είναι σε θέση να μείνουν ήσυχα ή να δώσουν προσοχή. Μπορούν να είναι πολλές φορές ανυπάκουα αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι το κάνουν σκόπιμα.

ΜΥΘΟΣ  4
 Τα παιδιά θα ξεπεράσουν τη ΔΕΠ-Υ καθώς μεγαλώνουν.

ΓΕΓΟΝΟΣ: Η ΔΕΠ-Υ συχνά συνεχίζεται μέχρι την ενηλικίωση, οπότε μην περιμένετε το παιδί σας να ξεπεράσει το πρόβλημα. Η θεραπεία μπορεί να βοηθήσει το παιδί σας να μάθει να διαχειρίζεται και να ελαχιστοποιεί τα συμπτώματα.

ΜΥΘΟΣ  5
Η φαρμακευτική αγωγή είναι η καλύτερη θεραπευτική επιλογή για τη ΔΕΠ-Υ.

ΓΕΓΟΝΟΣ: Η φαρμακευτική αγωγή συχνά συστήνεται για τη Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής ειδικά στο εξωτερικό αλλά από μόνη της δεν είναι η καλύτερη λύση για το παιδί σας. Η αποτελεσματική θεραπεία για τη ΔΕΠ-Υ περιλαμβάνει επίσης ψυχοπαιδαγωγικά προγράμματα, ατομική και οικογενειακή συμβουλευτική, παρέμβαση/τροποποίηση της συμπεριφοράς, υποστήριξη στο σπίτι και στο σχολείο, εκπαίδευση γονέων, ομάδες υποστήριξης γονέων, σωματική άσκηση και σωστή διατροφή.

Αλεξία Κομποθέκρα 

Εκπαιδευτικός - Ειδική παιδαγωγός  

BSc - PgD - MSc

Σημάδια για να αναγνωρίσουμε τη ΔΕΠ-Υ (Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και/ή Υπερκινητικότητας)

Είναι φυσιολογικό τα παιδιά να ξεχνούν μερικές φορές τις εργασίες τους, να ονειροπολούν στην τάξη, να κάνουν πράγματα χωρίς να σκέφτονται πολύ ή να είναι ζωηρά. Όμως η απροσεξία, η παρορμητικότητα και η υπερκινητικότητα είναι επίσης σημάδια της Διαταραχής Ελλειμματικής Προσοχής-Υπερκινητικότητας (ΔΕΠ-Υ), η οποία μπορεί να επηρεάσει την ικανότητα του παιδιού να μαθαίνει και να συνυπάρχει μαζί με τους άλλους. Το πρώτο βήμα για την αντιμετώπιση του προβλήματος είναι να αναγνωρίσουμε τα σημάδια και τα συμπτώματα.

Τι είναι η ΔΕΠ-Υ;

Όλοι γνωρίζουμε παιδιά που δεν μπορούν να καθίσουν ήσυχα, που ποτέ δεν φαίνεται να ακούν, που πολλές φορές ξεστομίζουν ακατάλληλα σχόλια σε ακατάλληλες στιγμές ή που δυσκολεύονται να ακολουθήσουν οδηγίες ακόμη κι αν αυτές δόθηκαν με πολύ απλό τρόπο. Μερικές φορές τα παιδιά αυτά χαρακτηρίζονται ως απείθαρχα, ταραξίες ή τεμπέληδες. Ωστόσο, μπορεί να έχουν ΔΕΠ-Υ.

Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής-Υπερκινητικότητας (ΔΕΠ-Υ) είναι μια διαταραχή που εμφανίζεται στην πρώιμη παιδική ηλικία. Τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ δε μπορούν να αναστείλουν την κινητικότητα τους, την ομιλία τους ή να δείξουν προσοχή σε μια συγκεκριμένη δραστηριότητα.

Τα 3 βασικά χαρακτηριστικά της ΔΕΠ-Υ

Όταν πολλοί άνθρωποι σκέφτονται τη Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής-Υπερκινητικότητα μπορεί να φαντάζονται ένα παιδί εκτός ελέγχου, σε συνεχή κίνηση, που πηδά στους τοίχους και ισοπεδώνει τα πάντα στο πέρασμά του. Αυτή η εικόνα όμως δεν είναι κάτι απόλυτο.

Τα τρία βασικά χαρακτηριστικά της ΔΕΠ-Υ είναι η έλλειψη προσοχής, η υπερκινητικότητα και η παρορμητικότητα. Τα συμπτώματα ποικίλλουν από παιδί σε παιδί ανάλογα με το ποια χαρακτηριστικά κυριαρχούν.

Ποιο από τα παρακάτω παιδιά θα μπορούσε να έχει ΔΕΠ-Υ;
1)Ένα υπερδραστήριο αγόρι που μιλάει ασταμάτητα και δεν μπορεί να καθίσει ήσυχο.
2)Ένα παιδί ήσυχο και ονειροπόλο που κάθεται στο γραφείο του και κοιτάζει μακριά στο διάστημα.
3) Και τα δύο παιδιά έχουν ΔΕΠ-Υ

Η σωστή απάντηση είναι η τρίτη

Η ΔΕΠ-Υ έχει 3 τύπους:

• Τύπος Απροσεξίας-Ελλειμματικής Προσοχής : Τα παιδιά είναι απρόσεκτα αλλά όχι υπερκινητικά ή παρορμητικά. 
• Τύπος Υπερκινητικότητας-Παρορμητικότητας: Τα παιδιά είναι υπερκινητικά και παρορμητικά αλλά είναι σε θέση να δώσουν προσοχή.
• Συνδυασμένος Τύπος: Τα παιδιά είναι απρόσεκτα, υπερκινητικά και παρορμητικά (αυτή είναι και η πιο συνήθης μορφή της ΔΕΠ-Υ).

Τα παιδιά που έχουν μόνο συμπτώματα απροσεξίας και ελλειμματικής προσοχής και όχι διασπαστική συμπεριφορά συχνά μένουν χωρίς διάγνωση και υποστήριξη.

Σημάδια Ελλειμματικής Προσοχής 

Δεν δίνει προσοχή στις λεπτομέρειες.
Κάνει απρόσεκτα λάθη.
Φαίνεται να μην ακούει όταν του μιλούν.
Έχει δυσκολία στο να θυμάται πράγματα και να ακολουθεί οδηγίες.
Δεν μπορεί να οργανωθεί και να θέσει στόχους για το μέλλον.
Βαριέται με μια εργασία πριν την ολοκλήρωσή της.
Δυσκολεύεται να διατηρήσει την προσοχή του στο παιχνίδι ή στις εργασίες του, αποσπαται εύκολα.
Συχνά χάνει τις εργασίες, τα βιβλία, τα παιχνίδια, ή άλλα αντικείμενα.
Πηδά από εργασία σε εργασία και τελικά δεν ολοκληρώνει καμία.
Αποσπάται από εξωτερικά ερεθίσματα.
Ξεχνά καθημερινές δραστηριότητες.
Ξεχνάει τα βήματα που χρειάζεται να ακολουθήσει για μια εργασία.
Αποφεύγει να εμπλακεί με εργασίες που απαιτούν πνευματική προσπάθεια.

Σημάδια Υπερκινητικότητας-Παρορμητικότητας

Η πιο προφανής ένδειξη της ΔΕΠ-Υ είναι η υπερκινητικότητα. Ενώ τα περισσότερα παιδιά είναι αρκετά δραστήρια, τα παιδιά με υπερκινητικά συμπτώματα φαίνεται σαν να έχουν ένα "μοτεράκι" και δε μπορούν να καθίσουν ποτέ ήσυχα.

Κινείται συνεχώς, τρέχει και σκαρφαλώνει όταν απαιτείται να παραμείνει καθιστό.
Έχει δυσκολία να παίξει ήσυχα ή να χαλαρώσει.
Όταν κάθεται στην καρέκλα στριφογυρίζει, κουνά χέρια και πόδια.
Φλυαρεί υπερβολικά.
Κινείται συνεχώς σαν να έχει ενα "μοτεράκι".
Δεν ακολουθεί οδηγίες.
Απαντά πριν ολοκληρωθεί η ερώτηση.
Διακόπτει τους άλλους όταν μιλούν.
Δε μπορεί να περιμένει τη σειρά του.

Είναι πραγματικά ΔΕΠ-Υ;

Αν ένα παιδί παρουσιάζει συμπτώματα ελλειμματικής προσοχής, παρορμητικότητα ή υπερκινητικότητας δε σημαίνει ότι έχει ΔΕΠ-Υ. Ορισμένες ιατρικές παθήσεις, ψυχικές διαταραχές και στρεσογόνα γεγονότα της ζωής μπορεί να προκαλέσουν συμπτώματα που μοιάζουν με αυτά της ΔΕΠ-Υ.

Πριν από μια ακριβή διάγνωση της ΔΕΠ-Υ είναι σημαντικό να δείτε ένα ειδικό για να εξετάσει το παιδί και να αποκλείσει άλλα πιθανά προβλήματα:

• Μαθησιακές δυσκολίες ή προβλήματα με την ανάγνωση, τις γραφοκινητικές δεξιότητες ή τη γλώσσα. Μερικές φορές τα παιδιά που έχουν πρόβλημα στο σχολείο έχουν εσφαλμένα διαγνωστεί με ΔΕΠ-Υ όταν αυτό που πραγματικά έχουν είναι μια μαθησιακή δυσκολία. Βέβαια, πολλά παιδιά αντιμετωπίζουν την ίδια στιγμή και ΔΕΠ-Υ και μαθησιακές δυσκολίες.
• Ψυχολογικές διαταραχές συμπεριλαμβανομένου του άγχους, της κατάθλιψης και της διπολικής διαταραχής.
• Συμπεριφορικές διαταραχές, όπως διαταραχή διαγωγής και προκλητική εναντιωτική διαταραχή.
• Ιατρικές παθήσεις, συμπεριλαμβανομένων των προβλημάτων του θυρεοειδούς, νευρολογικά προβλήματα ή διαταραχές του ύπνου.

Είναι φυσιολογική παιδική συμπεριφορά ή είναι ΔΕΠΥ;

Τα σημάδια και τα συμπτώματα της ΔΕΠ-Υ συνήθως εμφανίζονται πριν από την ηλικία των επτά ετών. Ωστόσο, μπορεί να είναι δύσκολο να γίνει διάκριση μεταξύ της Διαταραχής Ελλειμματικής Προσοχής-Υπερκινητικότητας και της "κανονικής παιδικής συμπεριφοράς".

Εάν τα σημάδια που εντοπίζετε είναι λίγα και συνήθως εμφανίζονται μόνο σε ορισμένες περιπτώσεις, είναι πιθανόν να μην είναι ΔΕΠ-Υ. Αν όμως το παιδί σας παρουσιάζει μια σειρά από τα χαρακτηριστικά της ΔΕΠ-Υ και τα συμπτώματα είναι παρόντα σε πολλά περιβάλλοντα όπως το σπίτι, το σχολείο και το παιχνίδι ήρθε η ώρα να ρίξετε μια πιο προσεκτική ματιά.

Αλεξία Κομποθέκρα 

Εκπαιδευτικός - Ειδική παιδαγωγός  

BSc - PgD - MSc